Sözlük
Okyanusya sözlüğü
TFN’den PR’a, Medicare’den Mavi Kart’a; Avustralya ve Yeni Zelanda’da hayatı yürütürken karşınıza çıkan 31 terimi sade bir Türkçeyle açıkladık. Tanımlar geneldir; kesin koşullar için resmî kaynaklara bakın.
Göç & Vize
- Bridging Visa Köprü Vizesi
-
Bir vize başvurusu işlenirken kişinin Avustralya’da yasal olarak kalmasını sağlayan geçici vize. Çalışma ve seyahat hakları türüne göre değişir.
- OMARA (MARA) Office of the Migration Agents Registration Authority
-
Avustralya’da göç danışmanlarını kaydeden ve denetleyen resmî kurum. Ücretli göç danışmanlığı için danışmanın kayıtlı olması gerekir; kaydı buradan doğrulayabilirsiniz.
- PR Permanent Residency · Kalıcı Oturum
-
Avustralya’da süresiz yaşama, çalışma ve eğitim hakkı veren statü. Çoğu hak vatandaşlıkla benzerdir; ancak oy verme ve Avustralya pasaportu vatandaşlığa özgüdür.
- Puan Sistemi Points Test
-
Beceri göçü vizelerinde yaş, İngilizce düzeyi, iş deneyimi ve eğitim gibi ölçütlerden puan toplanır. Eşik puanı aşmak gerekir; yüksek puan davet şansını artırır.
- Skills Assessment Meslek Denkliği / Beceri Değerlendirmesi
-
Mesleğinizin Avustralya standartlarına uygunluğunun, yetkili bir değerlendirici kurum (örneğin VETASSESS, Engineers Australia, ACS) tarafından onaylanması. Çoğu beceri vizesinin ön koşuludur.
- SkillSelect / EOI Expression of Interest · İlgi Beyanı
-
Beceri göçünde adaylar önce SkillSelect üzerinden bir İlgi Beyanı (EOI) gönderir. Uygun bulunanlar başvuru için davet (invitation) alır.
- Sponsorluk / Adaylık Sponsorship / Nomination
-
Bazı vizeler bir işverenin sponsorluğunu ya da bir eyaletin/bölgenin adaylığını (nomination) gerektirir. Adaylık genelde ek puan ve belirli bir bölgede yaşama beklentisi getirir.
- Subclass Visa Subclass · Vize Alt Sınıfı
-
Her Avustralya vizesinin bir numarası vardır (örneğin 189, 190, 482, 500). Numara, vizenin türünü, koşullarını ve haklarını belirler.
- VEVO Visa Entitlement Verification Online
-
Vize durumunuzu ve haklarınızı (çalışma, eğitim) çevrimiçi doğrulamanızı sağlayan resmî sistem. İşverenler de uygunluğu buradan teyit eder.
Vergi & Para
- ABN Australian Business Number
-
Serbest çalışan ya da işletme sahibi olanlara verilen 11 haneli işletme numarası. Fatura kesmek ve iş yapmak için gerekir; çalışan (employee) iseniz gerekmez.
- ATO Australian Taxation Office
-
Avustralya’nın vergi dairesi. Gelir vergisi, TFN, ABN ve superannuation gibi konuların resmî kurumudur.
- Centrelink Services Australia · Sosyal Ödemeler
-
Aile yardımı, işsizlik desteği, emeklilik aylığı gibi sosyal ödemeleri yürüten kurum. Çoğu ödemede ikamet süresi ve uygunluk koşulları aranır.
- DASP Departing Australia Superannuation Payment
-
Geçici vizeyle çalışıp Avustralya’dan kalıcı ayrılan ve vizesi sona erenlerin biriken super’ını talep etmesini sağlayan ödeme. Vergiye tabidir; kalıcı oturum/vatandaşlık sahipleri genelde kapsam dışıdır.
- GST Goods and Services Tax
-
Çoğu mal ve hizmete uygulanan tüketim vergisi. Fiyatlara dahildir; belirli bir ciroyu aşan işletmeler GST kaydı yaptırır.
- myGov / myID Devlet Hizmetleri Portalı / Dijital Kimlik
-
myGov, ATO, Medicare ve Centrelink gibi hizmetleri tek hesapta birleştiren resmî portaldır. myID (eski adıyla myGovID), kimliğinizi çevrimiçi doğrulayan dijital kimlik uygulamasıdır.
- PAYG Pay As You Go
-
Maaşınızdan verginin peşin olarak kesilip yıl içinde ATO’ya aktarılması. Yıl sonu beyanında fazla/eksik kesinti mahsuplaşır.
- Super Guarantee (SG) Emeklilik Katkı Güvencesi
-
İşverenin, uygun çalışanların maaşı üstüne super olarak yatırmak zorunda olduğu yasal asgari oran. Oran zamanla değişebilir; güncel değeri ATO’dan teyit edin.
- Superannuation (Super) Zorunlu Emeklilik Fonu
-
İşvereninizin, maaşınızın üstüne yasal bir oranda bir emeklilik fonuna yatırdığı zorunlu katkı. Para sizindir ve emeklilik yaşına kadar fonda büyür.
- TFN Tax File Number · Vergi Numarası
-
Çalışmak, vergi ödemek ve banka faizinin doğru vergilendirilmesi için gereken kişisel vergi numarası. ATO üzerinden ücretsiz alınır; TFN’siz çalışırsanız en yüksek oranda vergi kesilir.
Sağlık
- Bulk Billing Doğrudan Faturalama
-
Doktorun muayene ücretini doğrudan Medicare’e faturalaması; bu durumda hastadan ek ücret alınmaz. Her klinik bulk billing yapmayabilir.
- Medicare Kamu Sağlık Sigortası
-
Avustralya’nın kamu sağlık sistemi; doktor ve hastane hizmetlerinin büyük bölümünü karşılar. Uygunluk vize türüne ve karşılıklı sağlık anlaşmalarına bağlıdır.
- OSHC Overseas Student Health Cover
-
Uluslararası öğrencilerin öğrenci vizesi süresince yaptırması zorunlu sağlık sigortası. Medicare kapsamı dışındaki öğrenciler için temel sağlık masraflarını karşılar.
- PBS Pharmaceutical Benefits Scheme
-
Reçeteli ilaçların devlet tarafından sübvanse edildiği program. Uygun ilaçları hastalar düşük bir katkı payıyla alır.
Belge & Kimlik
- 100 Puan Kimlik 100 Points of ID
-
Banka hesabı açma gibi işlemlerde kullanılan kimlik doğrulama sistemi. Pasaport, ehliyet, doğum belgesi gibi belgeler farklı puanlar taşır; toplam 100 puana ulaşmanız gerekir.
- Bond (Kira Depozitosu) Rental Bond
-
Kiralamada peşin yatırılan güvence bedeli. Genelde bağımsız bir eyalet kurumunda tutulur ve sözleşme sonunda, hasar yoksa iade edilir.
- Mavi Kart Blue Card (Türkiye)
-
İzinle Türk vatandaşlığından çıkanlara ve üçüncü dereceye kadar torunlarına verilen kart. Türkiye’de çoğu hakkı (yaşama, çalışma, mülk) tanır; ancak oy verme, kamu görevi ve Türk pasaportu kapsam dışıdır.
- NAATI National Accreditation Authority for Translators and Interpreters
-
Avustralya’da çevirmen ve tercümanları akredite eden kurum. Resmî belge çevirilerinde ve bazı vize/puan durumlarında NAATI onaylı çeviri/yeterlik istenir.
Yeni Zelanda
- IRD Number Inland Revenue Number
-
Yeni Zelanda’da çalışmak ve vergi ödemek için gereken kişisel vergi numarası (Avustralya’daki TFN’nin karşılığı). Inland Revenue’dan alınır.
- KiwiSaver Yeni Zelanda Emeklilik Tasarrufu
-
Yeni Zelanda’nın gönüllü işyeri tabanlı emeklilik tasarruf programı (Avustralya super’ının bir benzeri, ancak farklı kurallarla işler).
- RealMe Dijital Kimlik (Yeni Zelanda)
-
Yeni Zelanda’da devlet ve bazı özel hizmetlere güvenli giriş için kullanılan dijital kimlik doğrulama sistemi.
- Work and Income (WINZ) Sosyal Destek Kurumu
-
Yeni Zelanda’da istihdam desteği ve sosyal ödemeleri yürüten kurum (Ministry of Social Development bünyesinde).