Yeni Zelanda sole trader ve GST başlangıç rehberi
Sole trader olmak şirket kurmakla aynı değildir; kişisel IRD numarası, net kâr vergisi, gider kanıtı ve 60.000 NZD GST eşiğini baştan izleyin.
Yeni Zelanda’da sole trader, işi kendi adına yürüten self-employed kişidir. Genellikle ayrı şirket kurmadan faaliyete başlayabilir ve işletme vergileri için kişisel IRD numarasını kullanır. Ancak bu sadelik, gelir, gider, ACC, GST ve vize koşullarının kendiliğinden yönetileceği anlamına gelmez. İlk faturadan önce çalışma hakkınızı ve çalışan mı contractor mı olduğunuzu doğrulayın.
Bir sözleşmede “independent contractor” yazması tek başına statüyü belirlemez. İşin nerede ve nasıl yapıldığını karşı taraf belirliyor, başka müşteriye çalışmayı engelliyor, araçları sağlıyor ve benzer kişileri employee olarak yönetiyorsa gerçek ilişki employee olabilir. Yanlış sınıflandırma PAYE, leave ve employment rights kaybına yol açabilir. Şüphede Inland Revenue ve Employment New Zealand ölçütlerini birlikte inceleyin.
Vize ve yapı kontrolü
eVisa üzerindeki work conditions self-employment veya business operation’a izin vermelidir. “Open work visa” adını tek başına yeterli saymayın; 20 Nisan 2026 değişikliklerinden sonra bile vize türüne göre “any work” veya yalnızca employer için çalışma koşulu bulunabilir. Vize koşulu değiştirme rehberimiz employer-bound vizelerde neden önceden onay gerektiğini açıklar.
Sole trader ile company arasında liability, yatırım, ortaklık ve vergi farkları vardır. Kişisel borç ve işletme yükümlülüğünün ayrılmasını istiyorsanız accountant veya lawyer ile yapı değerlendirmesi yapın. NZBN almak müşteri ve tedarikçi kayıtlarını kolaylaştırabilir; fakat ayrı tüzel kişilik yaratmaz.
Gelir vergisi ve kayıt
Self-employed kişi net profit üzerinden bireysel income tax öder ve yıllık IR3 return verir. Vergi çoğu faturadan otomatik kesilmediği için her tahsilattan ayrı vergi payı ayırın. İlk yıldan sonraki gelir provisional tax yükümlülüğü yaratabilir; ödeme tarihlerini myIR ve accountant ile planlayın.
Yalnızca business activity ile ilişkili ve kanıtlanabilen giderleri talep edin. Kişisel ve iş kullanımının karıştığı telefon, araç veya home office giderini makul yöntemle bölün. Invoice, receipt, bank transaction, kilometre veya logbook ve iş amacını birlikte saklayın. Kişisel banka hesabından ayrı business account kullanmak denetimi kolaylaştırır.
60.000 NZD GST eşiği
Taxable activity turnover son 12 ayda en az 60.000 NZD ise veya gelecek 12 ayda bu seviyeye ulaşması bekleniyorsa GST registration gerekir. Profit ile turnover aynı değildir. Henüz kayıtlı değilken fiyat veya faturaya GST eklemek de kayıt zorunluluğu doğurabilir.
Kayıt sırasında filing frequency ve accounting basis seçilir. Sonrasında müşteriden GST tahsil etmek, GST returns vermek, ödenecek farkı yatırmak ve kayıt tutmak gerekir. Gönüllü kaydın nakit akışı ve fiyat üzerindeki etkisini hesaplamadan karar vermeyin. Faturalardaki GST tutarını işletme geliri gibi harcamayın.
Başlangıç panosu
Müşteri, invoice date, due date, payment date, gross amount, GST status, expense evidence ve tax reserve alanlarını aylık izleyin. İşe başlama tarihi, beklenen 12 aylık turnover ve GST threshold projection kaydı tutun. IRD numaranız yoksa yeni gelenler IRD rehberimizle kimlik ve banka adımlarını tamamlayın.
Bu rehber genel bilgidir. Sınır ötesi Türkiye geliri, çalışan işe alma, company dönüşümü veya yüksek değerli contract için New Zealand tax agent ve hukuk danışmanından kişisel görüş alın.
Resmî kaynaklar
Sık sorulan sorular
Sole trader için ayrı IRD numarası gerekir mi?
Genel olarak hayır. Inland Revenue, self-employed kişinin işletme için kendi bireysel IRD numarasını kullandığını belirtir; company ve partnership yapıları farklıdır.
GST kaydı ne zaman zorunlu olur?
Taxable activity turnover son 12 ayda en az 60.000 NZD ise veya gelecek 12 ayda bu seviyeye ulaşması bekleniyorsa kayıt gerekir; fiyatlara GST eklemek de kayıt yükümlülüğü doğurur.
