Avustralya Sham Contracting: Çalışan mı Contractor mı?
ABN ve fatura etiketinden önce ilişkinin tamamını inceleyin; çalışanı contractor göstermenin yasak olduğu durumları ve kanıt dosyasını ayırın.
Avustralya’da ABN sahibi olmak, fatura kesmek veya sözleşmede “independent contractor” yazması kişiyi her durumda bağımsız yüklenici yapmaz. Employee ile contractor ayrımı; uygulanabilir hukukî test, sözleşmedeki hak ve yükümlülükler ve bazı durumlarda ilişkinin pratikte nasıl yürütüldüğü birlikte incelenerek yapılır. Fair Work Ombudsman belirli bir dosyada statü kararı vermez; anlaşmazlıkta hukukî değerlendirme gerekebilir.
Bütün ilişkiyi tek göstergeden ayırın
Contractor genellikle kendi işi hesabına faaliyet gösterir, işi nasıl yapacağını daha fazla kontrol eder, kâr-zarar riski taşır, ücretini sonuç veya teklif üzerinden belirler, ekipman sağlayabilir ve uygun şartlarda işi başkasına devredebilir. Employee ise işletmenin organizasyonunda, işverenin kontrolü altında, kişisel emek karşılığı ücretle çalışır ve employee entitlements alır.
Hiçbir gösterge tek başına kesin değildir. Esnek saat, evden çalışma, kendi bilgisayarını kullanma veya birden çok müşteri bağımsızlığı destekleyebilir; fakat gerçek sözleşme haklarıyla okunmalıdır. Tersine düzenli roster, doğrudan denetim, devredememe, şirket ekipmanı ve sabit saat ücreti çalışan ilişkisine işaret edebilir. İlişkinin başlangıç tarihi de önemlidir; 26 Ağustos 2024’te yürürlüğe giren değişiklikler nedeniyle uygulanacak “whole of relationship” veya “start of relationship” yaklaşımı dosyaya göre değişebilir.
Sham contracting yasak davranıştır
Bir işletmenin gerçekte employee olan kişiye, makul biçimde contractor olduğuna inanmadan contractor olduğunu söylemesi sham contracting olabilir. Fair Work Act ayrıca çalışana aynı veya büyük ölçüde aynı işi contractor olarak yaptırmak için bilerek yanlış beyanda bulunmayı ve onu işten çıkarma ya da çıkarmakla tehdit etme davranışlarını yasaklar.
“ABN almazsan işe başlayamazsın” mesajı, işin gerçek koşullarıyla birlikte saklanmalıdır. Sözleşmenin her sürümü, ilan, görev tanımı, vardiya, talimat, ödeme, fatura, ekipman, izin, performans ve fesih kayıtlarını tarih sırasıyla koruyun. Sonradan hazırlanmış contractor sözleşmesini eski döneme aitmiş gibi imzalamayın. Çalışanın kendi saat çizelgesi de banka hareketi ve yazışmayla desteklenmelidir.
Yanlış sınıflandırma; minimum pay, penalty, leave, notice ve superannuation gibi haklarda eksikliğe yol açabilir. Her kalemi ayrı hesaplayın; “contractor loading” adıyla yapılan toplu ödemenin bütün olası farkları kapattığını varsaymayın. Göçmenlik statüsü temel iş haklarını ortadan kaldırmaz. Ücret ve yardım yolları için Fair Work hakları rehberimizi, küçük işletme kurulumu ile çalışma statüsünü karıştırmamak için ABN rehberimizi inceleyin.
İşletme açısından doğru sınıflandırma yalnız sözleşme şablonu seçmek değildir. Rol başlamadan kontrol, delegation, risk, ekipman, ücret ve işin işletmedeki yeri belgelenmeli; düzen değiştikçe statü yeniden gözden geçirilmelidir. Bir employee’ı aynı işi sürdürürken contractor olmaya zorlayan “yeniden yapılandırma” özellikle dikkatli incelenmelidir.
Çalışan görüşme yaparken tarihli ve ölçülü bir soru listesi kullansın: Neden contractor sayılıyorum, işi reddedebilir miyim, başkasına devredebilir miyim, hatalı işin mali riskini kim taşıyor ve rate hangi giderleri kapsıyor? Cevapları yazılı istemek, tarafların niyetini ve gerçek işleyişi ayırmaya yardım eder.
Resmî başlangıç noktaları Fair Work Ombudsman’ın independent contractors ve sham contracting sayfalarıdır. Somut statü ve geriye dönük alacak için sendika, community legal centre veya iş hukuku uzmanından yardım alın.
